İdari Yargı

  İdare Hukuku    28 Aralık 2015
Yorum Yok

İdari Yargı Konusunu detaylı bir şekilde yazımızda işleyeceğiz. İdari Yargı konumuzda size idari yargıyı baştan sonra aktarıyoruz; İdari Yargı, İdari Yargı Nedir? İdari Yargılama Nasıl Yapılır, İdare Yargı mahkemelerinde temyiz,  İdari Yargı usulleri, İdari Yargı mahkemeleri , İdari Yargı lama halleri, İdari Yargı nın nasıl yapılacağına dair bilgiler yazımız ekin detaylı bir şekilde anlatılmış olup İdari Yargı konusunda gerekli değişiklikler düzenlemeler olduğu bu müddetçe İdari Yargı konusu güncellenecektir. Ayrıca  İdari Yargı ile iligli sorularınızı http://komyrd.com/soru-sor İdari Yargı adresinden İdari Yargı etiketiyle sorabilirsiniz.İdari Yargı dan sonraki ders notlarımıza da bakmanızı tavsiye ederiz.

İdari Yargı

İdare, hukuk oznesi olarak iradesini aciklayarak bir eylemde veya islemde

bulunur. Bununla birlikte hukuk duzeninde degisiklik yaratir, yeni unsurlar ekler, kural

koyar. İdare hukuku oznesinin eylem ve islemlerinden cikan uyusmazliklara “ İdari Yargı ” da cozumlenir.

*İdari Uyuşmazlıklara İdari Yargı bakar.

İdari Yargı, ayri bir hukuk duzeni olarak kurulmustur. İdari Yargı nın dışında Adli ve

Askeri Yargi duzenleri de bulunmaktadir.

ADLI YARGI

  • Hukuk Mahkemeleri (Cocuk, Aile mahkemeleri)
  • Ceza Mahkemeleri (Sulh, Asliye, Agir Ceza mahkemeleri)

İdari Yargı

  • Danistay (Temyiz Merci)
  • Bölge İdare Mah. (Itiraz Derecesi)
  • İdare Mahkemeleri
  • Vergi Mahkemeleri

ASKERI YARGI

  • Askeri Yuksek İdare Mah.
  • Askeri Ceza Mah.

GENEL KAVRAMLAR

Yargi Duzeni: Tek bir yuksek mahkemede birlestirilen mahkemeler

Sistemidir.

Yuksek Mahkeme: Altinda alt mahkemelerin bulundugu mahkemeler

duzeneginin en ustundeki mahkemedir.

Bolge İdare Mah: İdari Yargıda BIM’in “istinaf derecesi” olup olmadigi

tartisma konusudur. Genel kani BIM’in itiraz derecesi oldugu yonundedir. Kural

olarak Danistay temyiz derecesi olmakla birlikte, istisnai olarak BIM temyiz

derecesi olabilir. BIM’nin aldigi kararlar kesindir. BIM’e dava acilamaz.

(ilk derece mahkemesi olmadigi icin)

İdare ve Vergi Mah; Bu iki mahkeme icin “İdari Mahkemeler” ifadesi

kullanilir. Bunlar, genel gorevli ilk derece mahkemeleridir. Istisna olmadigi

surece bu kural gecerlidir. Bazi durumlarda Danistay ilk derece mahkemesi olarak

gorevlendirilmistir. ( Danistay Kanunu m.24) Bakanliklarin duzenleyici

islemlerine karsi ilk derece yargi yeri Danistay’dir.

 

Askeri Yuksek İdare Mahkemesi, altinda ilk derece mahkemesi olmadigi icin,

adinda “ yuksek” olsa da gercekte yuksek mahkeme niteliginde degildir.

Uyusmazlik Mahkemesi: Bu uc mahkeme duzeni arasindaki gorev ve hukum

uyusmazliklarini cozmekle gorevli mahkemedir.

İdari Yargı Duzeninin Alani: Kural olarak, İdari Yargı mahkemelerince gorulen,

ozel bir duzenleme ile idari yargi alanindan cikarilmayan ve idari yargi duzeninde

ele alinmasi konusunda herhangi bir sinirlama bulunmayan uyusmazliklar bu alan

icindedir.

İdarenin Sorumlulugunun Niteligi: İdarenin sorumlulugu hukuki bir

sorumluluktur, cezai bir sorumluluk degildir.

IPTAL VE TAM YARGI DAVALARI

İdarenin iktisadi duzendeki eylem ve islemleri zarara sebep olabilir. Kisi

varligi uzerindeki zararin maddi olarak karsilanmasi soz konusu olabilir. İdare

eylem ve islemleriyle hukuk duzeninde bir bozukluk yaratabilir. Ancak idari

islemlerle hukuk duzeninde bozukluk yaratilabilir. Hukuki ve maddi bozukluklari

giderecek yargi ‘tam yargi’ ve ‘iptal davasi’dir. Tam yargi davasi, idarenin

kisilerin mal varligi uzerinde yarattigi bozuklugu; iptal davasi ise idarenin hukuk

duzeninde yarattigi bozuklugu gidermeye yoneliktir. Tam yargi davasi sonucu

zarar tazmin edilir. Her iki dava da bir dilekceyle acilir.

Iptal davasi nesnel olup, davayi kimin actiginin onemi yoktur. Iptal

davasiyla idare hukuku alanindaki hukuka aykiriliklarin silinmek istenmesi, iptal

davasinin nesnelligine isaret eder. Tam yargi davasi ise sahsi davaya yakin

oldugundan , davayi acan kisinin belirli bir kisi olmasi gerekmektedir. Tam yargi

davasi kisinin mal varligi ve sahsina olan zarara odaklandigi icin daha sahsidir.

Iptal davasi ispat yuku getirmez. Bu yukumluluk yargica aittir. Turk idare

mahkemeleri tahkikci’dir. Tam yargi ve idari dava da tahkikcidir. Davayi

hakimin yurutmesi ilkedir.

İdari Yargı da tevsi yasagi vardir. Tevsi yasaginda, kisinin istediginden

fazlasini ya da farklisini vermeme mahkemenin gorevidir Yargilamada bir

ongorulebilirlik , bir duzen olmalidir. Bu sebeple tevsi yasagi soz konusudur.

Bununla birlikte deliller bakimindan tevsi yasagi olmaz.Yani mahkeme sunulan

delillerle yetinmek zorunda degildir

idari islemlere karsi iptal ve tam yargi davasi acilabilirken, idari eylemlere

karsi sadece tam yargi davasi acilabilir, iptal davasi acilamaz.

 

Tam yargi davasi, idari islemden ya da eylemden kaynaklanabilir,

eylemden kaynaklanan zarar soz konusu ise mahkemeye dava basvurusunda

bulunmadan once idareden on karar alinmasi zorunludur. On karar alindiktan

sonra mahkemeye basvurulur. On karar basvurusu bir dilekce ile yapilir.

Dava Surecinin Islemesi: Dava dilekcesi mahkemeye verildikten sonra,

ilk once mahkeme tarafindan dilekcede on inceleme yapilir ve eger dilekcede

noksanlik yoksa mahkeme dilekceyi idareye gonderir. idare buna yanit verir.

(idare yanit vermeme hakkina da sahiptir, istege baglidir yanit.) idarenin yaniti,

mahkeme araciligiyla davaciya bildirilir. Davacinin da bu yanita yanit hakki

vardir ve bu da idareye iletilir. idarenin 2. yaniti da tekrar mahkemeye geldikten

sonra mahkemede karar verilir.( Bu asama; tekamul, olgunlasma asamasidir )

Ilk derece mahkemesinden cikan bu karara karsi “ kanun yolu” mevcuttur.

BIM’e itiraza ya da Danistay’a temyize gidilebilir.

Yurutmeyi Durdurma Talebi: Mahkeme suresince yurutmeyi durdurma

talebinde bulunulabilir. Mahkeme yurutmeyi durdurma karari verebilir ya da

yurutmeyi durdurma talebini reddedebilir. Bu karara karsi da itiraz yolu

mevcuttur. Itiraz, BIM’e ya da Danistay Dava Daireleri’ne gider.

Iptal davasinda yurutmeyi durdurma karari verilebilmesi icin bu kararin

islemi etkileyecek bicimde olmasi gerekir.

Iptal davasinin sonucu’nda idari islem iptal edilir. Iptal, islemin yapildigi

andan itibaren hukuk aleminden silinmesi demektir. Mahkemenin yaptigi islem

idari islem degil, yargilama kararidir. Mahkeme kararlarinin geriye yurumesi bu

acidan mumkundur. Hakim iptal kararindan baska bir karar veremez. Iptal

davasinda mahkeme yeni bir islem kuramaz, idareye emir veremez, idarenin

yerine gecemez. Mahkemenin pasif davranmasi gerekir.

Iptal davasi, idari islemi olumsuzlar.

Tam yargi davasi sonucu’nda ise zararin giderilmesi konusunda bir

karara varilir. Bu aktif bir karardir. Hakim ancak zararin tazmini karararini

verebilir.

idari islem ve eylemlerin dogal yargici idari yargidir. Dogal yargic, suc

islendigi zaman mevcut olan mahkemede yargilanmayi ifade eder.

Anayasa m.125’te “ idarenin her turlu eylem ve islemine karsi yargi yolu

aciktir” demektedir. Bu sebeple idarenin yargi denetimini kisitlayan, kaldiran her

turlu duzenleme Anayasa’ya aykiri olacaktir.

An m. 56 ‘da Danistay’in gorev ve yetkileri belirtilmistir.

An m.157, Askeri Yuksek idare Mah.ni duzenler.

An m.158, Uyusmazlik Mahkemesini duzenler.

An m.142, mahkemelerin kurulusunun kanunla duzenlenir demektedir.

 

idari dava, vatandas ile idare arasinda ortaya cikan uyusmazliklarin

cozuldugu yerdir. Ayri idari birimler arasindaki uyusmazliklar da idari davayla

gorulur.

idare hukukunda onemli bir sorun idari eylem ve islemin tanimlanmasidir.

İdari Yargı duzeninin yetki alanini belirleyen olcutler nelerdir?

  • Kamu gucu olcutu
  • Hakimiyet tasarruru ve temsiret (devletin malini, mulkunu idare etme)
  • Kamu hizmeti olcutu
  • Kamusal yurutum

Islem ve eylemi yani irade aciklamalarini nitelendirmek esastir. Iradeyi

aciklayan birimin idari teskilata dahil olup olmadigina bakilmalidir. Anayasa’da

yurutme alaninda belirtilen kurumlardan biri olup olmadigina bakilmalidir. Ancak

bu herzaman yeterli olmayabilir.

Organik olcut: Irade aciklamasi kimden cikmistir?

idari islev olcutu: Soz konusu irade aciklamasinin idari islevle ilgili

olmasi gerekir. Kamu hizmeti ve kolluk gucunun kullanilmasiyla ilgili olmasi

gerekir.

Kamu gucu ayricaliklari ve yukumlulukleri olcutu’nun varligi tespit

edilmelidir.

ICRAI ISLEM VE RES’EN ICRA ARASINDAKI FARK

Icrai islem idarenin ayricaliklarindan biridir. idarenin tek yanli irade

aciklamasiyla hukuk duzeninde veya kisilerin hak ve yetkileri uzerinde sonuc

doguran islemleridir. Bu idarenin gorevlerini en iyi sekilde yerine getirebilmesi

icin taninan bir ayricaliktir.

Res’en icra ise hukuken dogmus sonuclari fiilen gerceklestirebilme

yetkisidir. Acik bir yetkilendirme soz konusudur. idare res’en icra yetkisini ancak

acik bir yetkilendirme ile kullanabilir.

İdari işlemin İdari Yargı da görülmesinin istisnaları

Hangi davalarin idari yargi alani disinda tutuldugunu ‘acik yasal

duzenlemeler’den ve ‘ictihatlar’dan ogrenebilriz.

Bir yargi duzeninden baska bir yargi duzenine aktarim yapabilmek icin

acik yasal duzenlemelerin yapilmasi gerekir.

İdari Yargı denetiminden cikarilip Adli Yargi denetimine aktarilan

uyusmazliklar sunlardir:

  • Abonman sozlesmelerinden kaynaklanan uyusmazliklar ictihatlarla

Adli Yargiya aktarilmistir. Abonman sozlesmesi “tip sozlesme”dir.

Sartlari onceden belirlenmistir. idare hukukculari Abonman

 

Sozlesmelerini ozel hukuk sozlesmesi olarak tanimlar. (yorum:

idarenin taraf oldugu sozlesmelerin idari sozlesme oldugudur)

  • Fiili Yol: Ictihatlarla Adli Yargiya birakilan bir uygulamadir. Burada

idarenin yaptigi islem hem hukuka aykiridir hem de kisinin temel hak

ve ozgurluklerini etkilemektedir. Mulkiyet haklarinin ihlali de soz

konusu olabilir. Ictihata gore bu tip hukuka aykiri islem idari islem

olmaktan cikmistir, bundan dolayi da Adli Yargiya gidecektir. Ornegin

idarenin hicbir dayanagi olmadan kisinin mulkiyet hakkini cignemesi.

Durum boyle olmakla birlikte bu yol, Turk idare Hukukunda fazla

uygulanmamaktadir.

  • Belediye cezalarina iliskin kanun hukmu, idari yarginin bu meseleyi

cozemeyecegini ve gorevli yerin Adli yargi oldugunu belirtmistir.

  • Gumruk Kanunu, Imar Kanunu, Is Kanunu’ndan dolayi verilen

para cezalarina iliskin yargilama yeri Adli Yargidir.

  • idare bunyesinde isci calistirdiginda, isci ile idare arasindaki

uyusmazliklar Is Mahkemelerinde gorulecektir.

  • Kanun disi yakalana ve tutuklanan kisinin zararinin tazmini

konusunda Adli Yargi yetkilendirilmistir.

  • Istihkak Davasi da Adli Yargida gorulur.
  • Fikir ve sanat eserleri, patent hakki ile ilgili uyusmazliklar da Adli

Yargida cozumlenir.

  • Nufus kayitlarina iliskin kayitlar Asliye Hukuk Mahkemesi’nin

karariyla degismektedir .

Bu sayilan uyusmazliklarin net olarak hangi yargilama yerine tabi olacagi

uygulamalarda aslinda bu kadar da net degildir.

Iptal davasi olaganustu hallerde bile sinirlandirilamaz, ortadan

kaldirilamaz. Ancak yurutmeyi durdurma karari, olaganustu hallerde

sinirlandirilabilir.

Hakimler ve Savcilar Yuksek Kurulu kararlarina (An m.159/4) karsi yargi

yolu kapatilmistir. Bu kararlar yargi denetimi disinda birakilmistir. A md 54’te

Yuksek Hakem Kurulu kararlari kesindir demektedir.

A m.129 Memurlarin gorev ve sorumluluklari, disiplin cezalari ile ilgilidir.

Uyarma ve kinama cezalarina iliskin duzenlemeler soz konusudur. Burada dogru

olan yorum; uyarma ve kinama cezalarinin yargi denetimi disinda birakildigi

degildir. Sadece yargi denetimi disina cikarilabilecegi belirtilmek istenmistir.

SIKI YONETIM KANUNU’nda siki yonetim komutanlarinin yaptigi

eylemler yargi disi birakilmistir. Bu sebeple Siki Yonetim Kanunu Anayasa’ya

aykiridir.

 

Hukumet Tasarrufu: Hukumet tasarrufunu hukumetin yargiya

mudehalesi olarak algilamamak gerekir. Yarginin bazi konulari devletin yuksek

guvenligi ile ilgili oldugu icin degerlendirmekten kacinmasi mumkun olabilir.

Yargi isin esasina girmeden, soz konusu durumun idarenin degil hukumetin isi

oldugunu soylerse buna hukumet tasarrufu denir. Ancak bu uygulama bizim

sistemimizde varlik gosterememistir. Yasama ve Yargi disinda kalan her turlu

organdan cikan islem idari yargi tarafindan kavranir, kavranmak zorundadir.

Tahkim: Tahkimdeki islemler “taninma ve tenfiz1” yoluyla idari yargida

yerini alir. Hakemlik (tahkim) yolu da bir idari yargi yoludur ve yargicsiz birakma

soz konusu degildir.

Tahkim konusu idari yargi alaninda daha cok “ idari sozlesmeler” le ilgili

olarak tartismalara sebep olmaktadir. Bundan dolayi ilk once “idari sozlesmenin”

kisaca tanimlanmasi yerinde olacaktir.

idari sozlesmeler, kamu hizmetinin orgutlenmesine, uretilmesine ozel

kisilerin katilmasini kabul eden, taraflardan birinin idare oldugu, ozel hukukta

bulunmayacak bazi kosullari barindiran sozlesmelerdir. Tipik ornekleri; “idari

hizmet sozlesmeleri” ve ‘imtiyaz sozlesmeleri”dir.

‘Kamu hizmeti imtiyaz sozlesmeleri’ sorun yaratan kisimdir. Her idari

sozlesmede bir ihale kismi ve her sozlesmenin de sartname kismi vardir.

Sartname tipik bir idari sozlesmedir. idari bir is sayilip, idari yargida gorulmesi

1999 yilinda duruma mudehale edilmesine ve ayni yil Anayasada degisiklik

yapilmasina sebep olmustur. Bu konuyu yasal dayanaklar uzerinden ele alirsak;

A m.47 “ devletlestirme ve ozellestirme” basliginda duzenlenmistir.

Maddeye getirilen ek duzenlemede “ devlet, KIT’ler ve diger kamu tuzel kisileri

tarafindan yurutulen islerden hangisinin ozel hukuga tabi olacagini belirler”

demektedir.

A m.125/1’e tahkimle ilgili hukumler eklendi ayni yil. Buna gore “kamu

hizmetleriyle ilgili imtiyaz sartlasma ve sozlesmelerinden dogan uyusmazliklar

tahkimle cozulebilir.”

A m.47’de tahkim kavrami gecmese de ozel hukuk sozlesmesinden soz

edilmesi tahkimi mumkun hale getirmistir. Bu madde, idari sozlesme ile ozel

hukuk sozlesmesi arasindaki denge kanunla saglanacaktir demektedir. Yani bir

idari sozlesme yasa ile ozel hukuk sozlesmesi haline getirilebilir.

A m.125, idari sozlesmelerden sadece imtiyaz sozlesmesi icin tahkim

imkani getirmistir.

Her idari sozlesmeden once mutlaka bir ihale asamasi vardir. Bu asamada

ortaya cikabilecek sorun su sekilde olabilir: idarenin boyle bir sozlesme yapma

1 Taninma ve Tenfiz: Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına iliskin olarak

verilmis ve o devlet kanunlarına göre kesinlesmis bulunan ilamların, Türkiye de

icra olunabilmesi; yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine

baglıdır. Yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kisisel haklarla ilgili

hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir. Tenfiz davalarında görevli

mahkeme asliye hukuk mahkemeleridir.

 

karari hukuka aykiri olabilir ya da idarenin ihale iradesini ortaya cikarma

asamasinda uyusmazlik olabilir. Bunu 1. tur uyusmazlik olarak adlandiralim.

idare, ozel kisi ile sozlesme (idari ya da ozel hukuk) yaparken taraflar

arasinda sozlesme yapim asamasinda uyusmazlik cikabilir. Bu da 2. tur

uyusmazlik olarak adlandirilsin.

Tartismaya yine kanunsal dayanaklarla devam edersek:

Danistay Kanunu m.24’te ‘ Danistay’in ilk derece mahkemesi olarak

tahkim yolu ongorulmeyen kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz sozlesme ve

sartlasmalarindan dogan idari davalari karara baglar” demektedir. Danistay

Kanunu bu haliyle Anayasa’ya aykiridir. Cunku tahkim, sadece sozlesmenin

taraflari arasinda cikabilecek uyusmazliklari cozmek icin kullanilabilecek

bir yoldur. Sozlesmenin 3.kisilere etkisi veya idarenin aldigi kararlarin diger

kisileri etkilemesinin hukuk duzeninde yarattigi bozuklugu gidermenin yolu

tahkim olamaz. Yani idari yargi yolu bu durumlarda kisilere kapatilamaz. Tahkim

varsa idari yargi duzeni alani disina cikilmistir denilemez. Danistay Kanunu 1.

ve 2. tur uyusmazliklari ayirmamamis, tahkim varsa idari yargi disina cikilmistir

demistir.

Turk idari yargi sisteminde idari sozlesmelerin iptali icin dava

acilabiliyor. Tahkimde hakemlik yapanlar idari mevzuata uymak zorundadirlar.

Dolayisiyla 3.kisiler idari sozlesmelere karsi – ki bu imtiyaz sozlesmesi olsa bileiptal

davasi acabilirler.

Iptal davalariyla bu tur sozlesmelere olan mudehaleler aslinda bir ‘siyasal

katilimi’ da beraberinde getirmektedir. Iptal davasinin sinirlandirilmasi siyasal

katilimin da sinirlandirilmasi anlamina gelmektedir. Iptal davalarinin diger bir

katkisi da “ idarenin kendine ceki duzen vermesini saglamasi” dir.

Iptal davasinda “ ehliyet” onemlidir. Dava ile menfaat ilgisinin kurulmasi

gerekmektedir. Yani dava acanin karar ile ilgili bir menfaat bagi kurmasi

gerekmektedir.

ASKERI YUKSEK İDARE MAHKEMESI

1971 Anayasa degisikligi ile Anayasamiza girmistir. 1982 Anayasasi’nin

  1. maddesinde yeniden duzenlenmistir. Askeri yargilama duzeni ust

mahkemeyi yani temyiz mercini bulundurmadigi icin Anaysaya ve hukuka aykiri

bir yargilama duzenidir.

Bir davanin Askeri Yargilama usulune tabi oldugunu anlamak icin su

ozelliklere dikkat edilmelidir;

  • Asker kisiyi ilgilendirme ( askerlik yukumlulugu bunun istisnasidir)
  • Askeri hizmetle ilgili olmasi ( bu hususlarla ilgili ‘ asker kisi’

tanimlamasi AYIM Kanunu mad.20’ de aciklanmistir.)

 

Askeri gerek ve usullerle ilgili olan uyusmazliklar Askeri İdari Yargı

duzeninde ele alinir. Askeri gerek ve usuller askeri hizmetle ilgili oldugundan

AYIM’de bakilir.

Bu iki sartin ikisi de Askeri Yargida acilacak davada bulunmalidir. Dava

konusu islem, askeri olmayan makamlarca tesis edilmis olsa bile; bu durum,

davanin Askeri Yargi’da gorulmesine engel degildir.

Jandarma: Jandarmanin gorevleri ;

  1. Mulki Gorev: Kolluk yetkisini ifade eder. Ulke icinde kamu duzenini

saglamak bu gorev icindedir.

  1. Adli Gorev : Yakalama, tutuklama yla ilgili gorevlerdir.
  2. Askeri Gorev: Vatan savunmasini ifade eder. Ulke sinirlarini ve

toprak butunlugunu korumayi icerir.

Askeri İdari Yargıda da tam yargi ve iptal davalari vardir. Jandarmanin

mulki goreviyle ilgili cikan uyusmazliklara İdare Mahkemelerinde bakilir. Askeri

gorevle ilgili olanlar ise Askeri İdari Yargıda bakilir. Emeklilik isleriyle ilgili

durumlar, Askeri Yargi kapsamina alinmamistir. Uyusmazlik Mahkemesi

Kanunu da bunu soylemektedir.

‘Askeri hizmet kosulu’, Askeri İdari Yargı duzeninde hem esneklik

yaratiyor hem de sorun cikariyor. Askeri hizmetin ne oldugu mahkeme

kararlariyla tespit ediliyor.

AYIM iki daireden olusuyor.

AYIM’e karsi temyiz yoluna gidilemiyor. Ilk ve son derece yargi yeri

olarak gorev yapiyor. Karari veren mahkemeye ‘karar duzeltme’ ve

‘yargilanmanin yenilenmesi’ yollarina basvurulabiliyor.

UYUSMAZLIK MAHKEMESI

Uc yargi duzeni (adli, idari, askeri) arasinda cikan uyusmazliklarin

cozume baglandigi mahkemedir. Uyusmazlik mahkemesi ‘gorev ve hukum

uyusmazligi’ uzerinden davalari ele almaktadir.

Gorev Uyusmazligi: Gorev uyusmazligi “olumlu” ve “ olumsuz” gorev

uysmazligi olarak ikiye ayrilir.

  1. olumlu gorev uyusmazligi; adli , idari, askeri yargiya bagli iki ayri

yargi merciine acilan ve taraflari, konusu, sebebi ayni olan davalarda

yargi mercilerinin her ikisinin de kendini gorevli sayan kararlar

vermis olmalaridir. (UMK m .17) md.17’deki bu tipik durumun

gorulmesi cok nadirdir. Genelde UMK m. 10 cok gorulen bir

durumdur. Gorulmekte olan bir dava sirasinda davanin taraflarindan

biri o mahkemenin gorevsiz oldugunu ileri surerek gorev itirazinda

 

bulunur. Gorev itirazi dilekceyle yapilmalidir. Gorev itirazi hukuk

mahkemelerinde en gec 1. oturumda , ceza mahkemelerinde delillerin

ikame edilmesinden once, idari yargi yerlerinde dilekce ve savunma

evresi tamamlanmadan yapilmis olmalidir. Eger bu mahkeme itirazi

reddederse yani gorevli oldugunda israr ederse, gorev itirazinda

bulunan taraf, korunmasi istenen yargi duzeninin Bassavcisina

basvurur. Ilgili Bassavci ya da Baskanunsozcusu UM’den gorevli

merciinin bulunmasini ister.

  1. olumsuz gorev uyusmazligi; iki ayri yargi duzeni mahkemesinin

ikisinin de taraflari, konusu ve sebebi ayni olan davada kendilerini

gorevsiz gormeleri ve bu yolla verdikleri kararlarin kesinlesmis olmasi

gerekir. Uyusmazligin giderilmesi davanin taraflarinca ve ceza

davasiyla ilgiliyse ilgili makamlarca istenebilir. UMK md. 14,19, 20

‘de duzenlemeleri vardir.

Hukum Uyusmazligi: Iki ayri yargi duzeninin ayni konuya ve sebebe

iliskin, taraflardan en az biri ayni olan bir dava icin farkli kararlar

vermesidir. Kararlar arasindaki celiski yuzunden hakkin yerine

getirilmesinin olanaksiz oldugu durumlarda hukum uyusmazligininin

varligi kabul edilir. Ilgili makam UM’ne basvurarak hukum

uyusmazliginin giderilmesini isteyebilir. UMK md.24,25’te

duzenlenmistir.

Yuksek Secim Kurulu, Sayistay birer yargi duzeni olmadiklari icin bunlar

ve diger yargi duzenleri arasinda cikan uyusmazliklarda UM gorevli

degildir.

UM, gorevli yargi yerini belirtmek zorundadir. UM en gec 6 ay icinde

cevabini vermelidir.

Ayni yargi duzeni icindeki gorev uyusmazliklarini o yargi duzeninin ust

mahkemesi cozer. Ayni yargi duzeni icindeki gorevli yargi merciine

dilekce gondererek gorevsizlik durumunu cozmek mumkundur.

Bir davanin UM’ne gonderilmesi ve gorevli yargi merciinin

belirlenmesinin istenmesi icin davanin yargisiz kalma ihtimalinin

tuketilmis olmasi gerekir. Ornegin Asliye Ceza Mah.’nde acilan bir dava

bir dilekce ile Asliye Hukuk Mah.’ne gonderilmis, dava burada idare Mah

gorevli denilerek reddedilmis olsun, idare Mah. de kendini gorevsiz sayip

Askeri Yuksek idare Mah’ne sevketmis olsun. Bu asamaya kadar

gonderilen davanin hakimsiz kalmasi soz konusu degil. Eger burada da

AYIM gorev reddinde bulunur, Asliye Hukuk mah.ne gorevli oldugunu

soylerse, davanin yargisiz kalma ihtimali dogmustur (3 yargi duzeni de

kendini gorevsiz saymissa). Uyusmazligi kimin cikaracagi UMK md 14/2

ve 15.md.de gosterilmistir.

 

İdari Yargı düzeni

Konu itibariyla hangi mahkeme yetkili,

Madde itibariyla (gorev) hangi mahkeme yetkili,

Yer bakimindan hangi mahkeme yetkili?

İdari Yargı duzeninde uyusmazliklara ilk derece mahkemesi olarak

nereler bakar?

idare ve Vergi Mah. genel gorevli ilk derece mahkemeleridir.

Danistay ise ozel gorevli ilk derece mahkemesidir.

2576 sayili, BIM, idare ve Vergi Mah.nin Kurulusu ve Gorevleri

Hakkindaki Kanun’da duzenlemeler bulunuyor.

Mad.6’da vergi mah.leri duzenlenmis ve devletten gelen ve mali

yukumluluk getiren bir islem veya karar varsa vergi mah. ne

gidebilcegimize isaret etmektedir.

Danistay Kanunu md.23/b Danistay’n temyiz derecesi, DK md.24 ise ilk

derece mah. olarak baktigi uyusmazliklari saymistir.

idarenin cezai sorumlulugu yoktur, hukuki sorumlulugu vardir .

Zarar olmadan sorumluluk olmaz.

Kusursuz sorumlukta idarenin kusuru olmasa bile verdigi zarardan

sorumludur. Burada ‘kisisel kusur’ ile ‘hizmet kusuru’ ayrimi

yapilmaktadir. Bununla birlikte kisisel kusurun olmasi idarenin

sorumlulugunu ortadan kaldirmaz. Kisinin kusuru suc olusturuyorsa bile

kisinin sucundan idarenin kusurunu ayirmak yanlistir. Kisilerin eylemi suc

teskil ediyorsa bile idare, hizmet kusurundan kaynaklanan

sorumlulugundan kurtulamaz.

Ceza yargilamasi kisileri ilgilendirirken, İdari Yargı idarenin

sorumlulugunu ilgilendirir.

İdari Yargı yazili yargilama yapilir. Istisna olarak kesif yoluna gidilir.

Tanik dinlenmesi, kesif esnasinda olur. Mahalli bilir kisi sifatiyla olayla

ilgili kisiler dinlenebilir.

Tek Hakimle Gorulecek Davalar

İdari Yargı bazi davalar kurul yargilamasina tabi tutulmusken bazi

davalarda tek bir hakim gorevlendirilmistir. Bu hakim isin esasi hakkinda

tek basina karar verir. Tek hakim tarafindan verilen kararlar icin kanun

yolu temyiz degil ‘itiraz’dir. Kurul kararlarina karsi kanun yolu ise

‘temyiz’dir. Bu konu 2576 sayili kanunun 7.md.sinde duzenlenmistir.

İdari Yargı Yetki Unsuru

 

Bu konu da 2576 sayili kanunun 2.kisminda md.32’den sonra

duzenlenmistir. 32.md iptal, 36.md tam yargi davalarindaki yetki unsurunu

ele almistir.

Gorev- madde(konu) irtibatiyla yetki,

Yetki – yer irtibatiyla yetki demektir.

Mahkemede bir dava gorulmeden once o konu icin ozel yetkili bir

mahkeme olup olmadigina, daha sonra ise genel yetki unsuruna dikkat

edilir.

idari isleme karsi nerede iptal davasi aciyorsaniz orada tam yargi davasi

da acarsiniz.

IYUK (2577 sayili kanun) md 14 dava acma dilekceleri uzerine ilk

incelemenin nasil oalcagini duzenliyor. Buna gore md. 14/3’te; gorev ve

yetki, idari merci tecavuzu, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve

yurutulmesi gereken bir islem olup olmadigi, sure asimi, husumet konulari

dilekce uzerinden incelenir.

Inceleme sonucu gorev ve yetki konusunda bir aykirilik varsa yani adli ve

askeri yarginin gorevli oldugu konularda idare mahkemesine basvuru

yapilmissa ‘davanin reddine’karar verilir. İdari Yargı nın gorevli oldugu

konularda olup da yetkili veya gorevli olmayan mahkemede acilan

davanin (vergi mahkemesi gorevliyken idare mahkemesine

basvurmusssaniz) gorev veya yetki yonunden reddedilip dava dosyasinin

gorevli/yetkili mahkemeye gonderilmesine karar verilir. (IYUK md. 15)

  • Kisaca belirtirsek; yargi duzeni yanlisligi varsa davanin reddi,

gorev veya yetki yanlisligi varsa, gonderme karari alinir.

Kanun yolu: Mahkeme kararinin bir baska yargi merciince kontrolunu

saglayan mekanizmadir. Yargilama esnasinda verilen her karara karsi

kanun yolunun bulunmasi gerekir.

Birkac ornek verirsek;

İdari Yargı – adli yargi arasinda tartismali bir dava icin; kanun yolu aciktir.

Yargi duzeni yanlisligi vardir, dava reddedilir, kanun yolu aciktir.

idare mah.- vergi mah arasindaki dava icin; kanun yoluna gidilemez,

gorev ve yetki yanlisligi vardir, gonderme karari alinir, kanun yolu

kapalidir.

Ankara’da acilmasi gereken dava Istanbul’da acilmissa; (yargi duzeninin

dogru oldugu varsayimi altinda) gorev ve yetki yanlisligi, gonderme

karari alinir, kanun yolu kapali, kanun yoluna gidilemez.

 

 

İdari Yargı İdari yargı İdari Yargı idari yarg

İdari Yargı , idari yargı usulleri

İdari Yargı konumuzda size idari yargıyı baştan sonra aktarıyoruz; İdari Yargı, İdari Yargı Nedir? İdari Yargılama Nasıl Yapılır, İdare Yargı mahkemelerinde temyiz,  İdari Yargı usulleri, İdari Yargı mahkemeleri , İdari Yargı lama halleri, İdari Yargı nın nasıl yapılacağına dair bilgiler yazımız ekin detaylı bir şekilde anlatılmış olup İdari Yargı konusunda gerekli değişiklikler düzenlemeler olduğu bu müddetçe İdari Yargı konusu güncellenecektir. Ayrıca  İdari Yargı ile iligli sorularınızı http://komyrd.com/soru-sor İdari Yargı adresinden İdari Yargı etiketiyle sorabilirsiniz. İdari Yargı dan sonraki ders notlarımızda görüşmek üzere




  Benzer Yazılar


  Yorumlar

Lütfen Disqus eklentisini kurun.